تبلیغات
جاسک اسلامی - آیا شفاعت خواستن از غیر خداوند شرك است ؟

1 . توسل به چه معنا است ؟

2 . آیا شفاعت خواستن از غیر خداوند شرك است ؟

پاسخ :

جواب سؤال اول :

توسل ، یعنی واسطه قرار دادن ، انبیاء ، امامان و صالحان به پیشگاه خداوند چنانچه خداوند، در قرآن كریم می‌فرماید :

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آَمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسِیلَةَ . المائدة / 35 .

ای كسانی كه ایمان آورده‌اید ، از خدا بترسید و برای تقرب به او وسیله‌ای بجویید .

این آیه به تمامی مؤمنین دستور می‌دهد كه به هر وسیله‌ای كه سبب تقرب به خداوند می‌شود تمسك بجویند ؛ بنابراین تقرب به خداوند بدون وسیله و واسطه‌ امكان ندارد حضرت زهرا سلام الله علیه می‌فرماید :

وأحمد اللّه الذی بعظمته ونوره یبتغی مَن فی السموات والأرض إلیه الوسیلة ونحن وسیلته فی خلقه .

تمام آن‌چه در آسمان و زمین هستند ، برای تقرب به خداوند به دنبال وسیله هستند و ما وسیله و واسطۀ خداوند در میان خلقش هستیم .

شرح نهج البلاغة ، ج 16 ، ص211 و السقیفة وفدك ، ص 101 و بلاغات النساء ،  بغدادی ، ص 14.

و از عایشه در بارۀ خوارج نقل شده است كه پیامبر فرمود :

هم شرّ الخلق والخلیقة ، یقتلهم خیر الخلق والخلیقة ، وأقربهم عند اللّه وسیلة .

شرح نهج البلاغة ، ج2 ، ص267 از مسند احمد ؛ اما این روایت را دستان امانت‌دار اهل سنت حذف كرده‌اند . و المناقب ، ابن المغازلی ، ص56 ، ح 79.

خوارج ، بدترین خلائق هستند ، آن‌ها را بهترین فرد از میان خلائق كه نزدیك‌ترین وسیله به خداوند هستند ، خواهد كشت  .

مراد حضرت علی  علیه السلام  است .

و از أبی هریره در بارۀ قصۀ حضرت آدم نقل شده است :

یا آدم هؤلاء صفوتی... فإذا كان لك لی حاجة فبهؤلاء توسل، فقال النبی: نحن سفینة النجاة من تعلق بها نجا ومن حاد عنها هلك، فمن كان له إلى الله حاجة فلیسألنا أهل البیت .

فرائد السمطین ، ج1 ، ص 36 ح 1 و المناقب للخوارزمی ، ص 318 ، ح 320 .

ای آدم ! این‌ها ( اهل بیت ) برگزیدگان من هستند ... هر وقت حاجتی داشتی اینها را واسطه قرار بده . پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند : ما كشتی نجات هستیم ، هر كس سوار این كشتی شد ، نجات خواهد یافت و هر كس سر پیچی كند ، هلاك می‌شود ، هر كسی حاجتی به سوی خداوند دارد ، باید ما اهل بیت را واسطه قرار دهد .

و سیوطی نقل می‌كند كه حضرت آدم به درگاه خداوند چنین استغاثه می‌كرد :

اللهمّ إنّی أسألك بحقّ محمد وآل محمد سبحانك لا إله إلا أنت، عملت سوءً، وظلمت نفسی فاغفر لی إنّك أنت الغفور الرحیم، فهؤلاء الكلمات التی تلقى آدم .

الدر المنثور ، ج1 ، ص 60.

بار خدایا ! از تو درخواست می‌كنم به حق محمد و آل محمد كه تو پاك و منزهی و غیر از تو خدایی نیست ، من كاری بدی كردم و به خود ظلم نمودم ؛ پس مرا ببخش كه تو بخشنده و مهربان هستی ... .

و همچنین آیات بسیاری در قرآن كریم وجود دارد كه توسل به غیر خداوند را مشروع می‌داند ؛ از جمله :

یَا أَبَانَا اسْتَغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا إِنَّا كُنَّا خَاطِئِینَ . یوسف / 97 .

گفتند: «اى پدر ! براى گناهان ما آمرزش خواه كه ما خطاكار بودیم »

در این آیه خداوند داستان برادران حضرت یوسف علیه السلام را یادآوری می‌كند كه آن‌ها بعد از پیشیمانی از كردارشان به پیش حضرت یعقوب علیه السلام آمدند و از او كه پیامبر خدا بود درخواست كردند كه از خداوند برای آن‌ها طلب بخشش كند . حضرت یعقوب هم نگفت كه چرا خودتان مستقیماً سراغ خداوند نمی‌روید و به من متوسل شده‌اید ؛ بلكه به آن‌ها وعده داد كه از خداوند برای آن‌ها طلب بخشش خواهد كرد :

قَالَ سَوْفَ أَسْتَغْفِرُ لَكُمْ رَبِّی إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ . یوسف / 98 .

گفت : « به زودى از پروردگارم براى شما آمرزش مى خواهم ، كه او همانا آمرزنده مهربان است » .

همچنین خداوند در آیۀ 64 سورۀ نساء می‌فرماید :

وَلَوْ أَنَّهُمْ إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ جَاءُوكَ فَاسْتَغْفَرُوا اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ لَهُمُ الرَّسُولُ لَوَجَدُوا اللَّهَ تَوَّابًا رَحِیمًا .

و اگر آنان وقتى به خود ستم كرده بودند ، پیش تو مى آمدند و از خدا آمرزش مى خواستند و پیامبر [ نیز ] براى آنان طلب آمرزش مى كرد ، قطعاً خدا را توبه پذیرِ مهربان مى یافتند .

این آیه نشان می‌دهد كه باید برای طلب بخشش از خداوند واسطه و وسیلۀ آبروداری را پیدا  كرد تا خداوند به خاطر او حاجات انسان را برآورده سازد .

جواب سؤال دوم :

شفاعت ، واسطه شدن ، انبیاء ، امامان و صالحان ببن خدا و خلق در قیامت برای بخشیده شدن گناهانی است كه از مؤمنان سر زده است .

شفاعت در قیامت ، با شرائط و خصوصیاتی كه در بارۀ آن ذكر شده است ، از ضروریات تمامی مذاهب اسلامی و مورد اجماع تمامی علمای مسلمان است كه آیات بسیاری در قرآن كریم آن را تأیید می‌كند ؛ از جمله :

وَلَسَوْفَ یُعْطِیكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى . الضحی / 5 .

و بزودى پروردگارت تو را عطای خواهد داد ، تا خرسند گردى .

وَمِنَ اللَّیْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى أَنْ یَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا . الإسراء / 79 .

و پاسى از شب را زنده بدار ، تا براى تو  [ به منزله ] نافله اى باشد ، امید كه پروردگارت تو را به مقامى ستوده برساند .

تمامی مفسران شیعه و سنی بر این مطلب اتفاق دارند كه مراد از «مقام محمود» همان مقام شفاعت است كه خداوند آن را به پیامبرش وعده داده است .

فخر رازی از علما و مفسرین بزرگ اهل سنت در این باره می‌گوید :

أجمعت الأمة على أن لمحمد صلى الله علیه وسلم شفاعة فی الآخرة وحمل على ذلك قوله تعالى ( عسى أن یبعثك ربك مقاما محمودا ) وقوله تعالى ( ولسوف یعطیك ربك فترضى ) .

تفسیر الرازی ،  ج 3 ، ص 55  .

تمامی امت اسلامی بر این مطلب اجماع دارند كه پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله وسلم در قیامت حق شفاعت دارد و این دو آیه « امید كه پروردگارت تو را به مقامى ستوده برساند » و « و بزودى پروردگارت تو را عطای خواهد داد ، تا خرسند گردى » را به همین معنا حمل كرده‌اند .

مرحوم شیخ مفید رضوان الله تعالی علیه در این باره می‌فرماید :

اتفقت الإمامیة على أن رسول الله ( صلى الله علیه وآله وسلم ) یشفع یوم القیامة لجماعة من مرتكبی الكبائر من أمته ، وأن أمیر المؤمنین ( علیه السلام ) یشفع فی أصحاب الذنوب من شیعته ، وأن أئمة آل محمد ( علیهم السلام ) كذلك ، وینجی الله بشفاعتهم كثیرا من الخاطئین .

أوائل المقالات فی المذاهب والمختارات ، ص 29 تحقیق مهدی محقق .

امامیه بر این مطلب اتفاق دارند كه رسول گرامی اسلام صلی الله علیه وآله وسلم در روز قیامت گروهی از كسانی را كه گناهان كبیره انجام داده‌اند ، شفاعت می‌كند . و نیز بر این مطلب اتفاق دارند كه امیر المؤمنین و بقیه ائمه گناهكاران را شفاعت می‌كنند و با شفاعت آن‌ها خداوند بسیاری از گناهكاران را نجات می‌دهد .

و مرحوم علامۀ مجلسی رحمت الله علیه نیز در این باره می‌فرماید :

أما الشفاعة فاعلم أنه لا خلاف فیها بین المسلمین بأنها من ضروریات الدین وذلك بأن الرسول یشفع لأمته یوم القیامة ، بل للأمم الأخرى ... .

بحار الأنوار ، ج 8 ، ص 29 - 63 .

تمامی مسلمین بر این مطلب اتفاق دارند كه شفاعت از ضروریات دین است . و شفاعت ، یعنی این كه پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله نه تنها امت خود را ؛ بلكه امت‌های دیگر را نیز شفاعت خواهد كرد .

و نووی از شارحین صحیح مسلم به نقل از قاضی عیاض بن موسی می‌نویسد :

قال القاضی عیاض رحمه الله مذهب أهل السنة جواز الشفاعة عقلا ووجوبها سمعا بصریح قوله تعالى (یَوْمَئِذٍ لَا تَنْفَعُ الشَّفَاعَةُ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَرَضِیَ لَهُ قَوْلًا ) وقوله (وَلَا یَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَى) وأمثالهما وبخبر الصادق صلى الله علیه وسلم وقد جاءت الآثار التی بلغت بمجموعها التواتر بصحة الشفاعة فی الآخرة لمذنبی المؤمنین وأجمع السلف والخلف ومن بعدهم من أهل السنة علیها .

شرح مسلم - النووی - ج 3 - ص 35 .

قاضی عیاض می‌گوید : " مذهب اهل سنت بر این است كه شفاعت عقلا جایز و شرعا واجب است ؛ به دلیل این كه خداوند به صراحت در آیۀ قرآن فرموده است : " در آن روز ، شفاعت  [ به كسى ] سود نبخشد ، مگر كسى را كه  [ خداى] رحمان اجازه دهد و سخنش او را پسند آید " و نیز گفتۀ خداوند كه  فرموده : " و جز براى كسى كه [ خدا ] رضایت دهد ، شفاعت نمى كنند " و امثال این آیات . و همچنین به خاطر روایات پیامبر راستگو صلی الله علیه وآله وسلم مبنی بر صحت شفاعت در آخرت برای گناهكارانی از مؤمنین كه مجموع این روایات به حد تواتر می‌رسد . تمامی علمای اهل سنت ؛ از گذشته تا كنون بر صحت شفاعت اجماع دارند .

و تاج الإسلام أبو بكر الكلاباذی ( ت 380 ه‍ ) در این باره می‌گوید :

 إن العلماء قد أجمعوا على أن الإقرار بجملة ما ذكر الله سبحانه وجاءت به الروایات عن النبی ( صلى الله علیه وآله ) فی الشفاعة واجب ، لقوله تعالى : (وَلَسَوْفَ یُعْطِیكَ رَبُّكَ فَتَرْضَى) ولقوله : (عَسَى أَنْ یَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَامًا مَحْمُودًا ) وقوله : (وَلَا یَشْفَعُونَ إِلَّا لِمَنِ ارْتَضَى) . وقال النبی ( صلى الله علیه وآله ) : " شفاعتی لأهل الكبائر من أمتی " .

علما بر این مطلب اجماع دارند كه اقرار به تمامی آن‌چه كه خدا و رسول او (صلی الله علیه وآله وسلم ) در بارۀ شفاعت گفته‌اند ، واجب است . به دلیل فرمودۀ خداوند : " و بزودى پروردگارت تو را عطای خواهد داد ، تا خرسند گردى » و فرمودۀ خداوند : " امید كه پروردگارت تو را به مقامى ستوده برساند " و نیز فرمودۀ خداوند : " و جز براى كسى كه [ خدا ] رضایت دهد ، شفاعت نمى كنند " و همچنین سخن پیامبر (صلی الله علیه و آله وسلم ) كه فرمود : " من گناهكارانی از امتم را شفاعت می‌كنم " .

لتعرف لمذهب أهل التصوف ، ص 54 _ 55 ، تحقیق د . عبد الحلیم محمود ، شیخ الأزهر الأسبق .

و حتی ابن تیمیه نیز شفاعت در قیامت را قبول دارد و در این باره می‌‌گوید :

للنبی (صلى الله علیه وآله ) فی یوم القیامة ثلاث شفاعات... وأما الشفاعة الثالثة فیشفع فی من استحق النار وهذه الشفاعة له (صلى الله علیه وآله)  ولسائر النبیین والصدیقین وغیرهم فی من استحق النار أن لا یدخلها ویشفع فی من دخلها .

برای پیامبر ( صلی الله علیه وآله وسلم ) در روز قیامت سه شفاعت است ... شفاعت سوم برای كسانی است كه مستحق آتش هستند . شفاعت آن حضرت ، سایر انبیاء ، صدیقین و دیگران به این است كه كسی كه سزاوار آتش است ، وارد آن نشود ، و نیز در مورد كسی كه داخل آتش شده شفاعت می‌كند .

مجموعة الرسائل الكبری ، ج1 ،‌ ص403_ 404 .

و محمد بن عبد الوهاب نیز در این باره می‌گوید :

وثبتت الشفاعة لنبینا محمد (صلى الله علیه وآله) یوم القیامة ولسائر الأنبیاء والملائكة والأولیاء والأطفال حسبما ورد ، ونسألها من المالك لها والآذن فیها بأن نقول : اللهم شفع نبینا محمدا فینا یوم القیامة أو اللهم شفع فینا عبادك الصالحین ، أو ملائكتك ، أو نحو ذلك مما یطلب من الله لا منهم ... إن الشفاعة حق فی الآخرة ، ووجب على كل مسلم الإیمان بشفاعته ... .

الهدیة السنیة ، الرسالة الثانیة ، ص42 .

شفاعت برای پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله وسلم) در روز قیامت و نیز برای سایر انبیاء ، ملائكه ، اولیاء و اطفال بنابر آن چه كه وارد شده است ، قطعی است . و ما درخواست می‌كنیم از مالك و اجازۀ دهندۀ شفاعت به این صورت كه می‌گوییم :

و ما از خدواندی که صاحب شفاعت می باشد و اجازه شفاعت به دست اوست در خواست می کنیم:

" بار خدایا ! پیامبر ما را در روز قیامت شفیع ما قرار بده " . یا این‌كه می‌گوییم : " بار خدایا ! صالحان و ملائكۀ خود را شفیع ما قرار بده " و مانند این سخنان كه از خداوند طلب می‌كنیم نه از غیر خدا . شفاعت در آخرت حق و واجب است بر هر مسلمانی كه به آن ایمان داشته باشد ... .

این نمونه‌های كوچكی بود از نظرات علمای شیعه و سنی در این باره كه به جهت اختصار به همین تعداد بسنده می‌شود .

اما آن‌چه كه از بین تمامی فرقه‌های اسلامی ، تنها وهابی‌ها آن را قبول ندارند و به شدت با آن به مخالفت برخواسته و قائل به آن را مشرك می‌دانند ، شفاعت در دنیا ؛ یعنی همان توسل است ؛ كه ما این مطلب را در پاسخ به سؤال اول بررسی و صحت آن را از دیدگاه قرآن ثابت كردیم .

 موفق باشید


  • آخرین ویرایش:-
آخرین پست ها